برچسب: خشکسالی

بارش برف و باران در زمستان ۱۴۰۳ در منطقه البرز مرکزی (منبع اصلی تأمین آب تهران) به شدت کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. بارش از اول مهر ۱۴۰۳ تا ۱۰ اسفند ۱۴۰۳ در استان تهران ۸۸ میلی‌متر بوده که نسبت بارش در سال آبی قبل ۴۴ درصد کاهش نشان می‌دهد. کاهش ذخیره برف در ارتفاعات البرز، مهم‌ترین منبع آب شیرین برای فصل گرم، نگرانی‌ها را تشدید کرده است.

بحران آب، یک چالش ملی است که نیاز به تصمیم‌گیری‌های قاطع و اقدام‌های فوری دارد. فرصت زیادی باقی نمانده و اگر اقدامات لازم به‌درستی اجرا نشود، در آینده‌ای نه‌چندان دور، تأمین آب به یکی از بزرگ‌ترین معضلات اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل خواهد شد.

در ۱۰ سال گذشته ۷۰ درصد منابع آب شرب استان تهران از طریق چاه‌ها و پنج سد موجود و ۳۰ درصد از سفره‌های آب زیرزمینی تامین می‌شد که اکنون این میزان معکوس شده و برداشت‌های بی‌رویه از آبخوان شرایط بحرانی در مناطق مختلف به خصوص جنوب تهران ایجاد کرده است.

بهره برداری غیرعلمی و بدون تدبیر آب در دهه‌های اخیر در کشور، جامعه ایرانی را روز به روز تشنه‌تر کرده است.  بهمن ماه ۱۳۹۳، معاون وقت حفاظت و بهره‌برداری شرکت مدیریت منابع آب ایران درباره سرانه آب در کشور آماری داده که قابل تامل است: طی ۴۰ سال گذشته سهم سرانه آب هر نفر درکشور ۷هزار مترمکعب بود که اکنون به دو هزار مترمکعب کاهش یافته و این رقم با روند نزولی به هزار و ۵۰۰ متر مکعب خواهد رسید.

بر اساس داده‌ها و جدول اطلاعات پهنه‌ای بارش سازمان هواشناسی، از ابتدای سال آبی جاری تا 5 دی‌ماه 1403، بارش‌ها در 30 استان کشور نسبت به دوره بلندمدت کاهش یافته است.بیشترین کاهش بارش‌ها با 93.5 درصد مربوط به استان سیستان و بلوچستان است. استان هرمزگان با کاهش 84.4 درصد در رتبه دوم کم‌بارش‌ترین استان کشور قرار دارد.

به طور متوسط در طول ٧ سال آینده بین ٦تا ٧ میلیارد مترمکعب در سال باید در بخش کشاورزی صنعت و خدمات صرفه‌جویی شود؛ این موضوع یعنی هر‌گونه طرح توسعه و یا بارگزاری جدید به هر بهانه‌ای و حتی ساخت سد به بهانه تامین آب شرب، تامین بخش کشاورزی یا اجرای طرح‌های شیرین‌سازی و انتقال آب برای تامین بخش صنعت مطابق مفاد این سند منتفی است.

اگر تخریب جنگل‌های بلوط با سرعت فعلی ادامه یابد تا 50 سال آینده دیگر جنگل بلوطی باقی نخواهد ماند. در طول 70 سال گذشته، نزدیک به هفت میلیون هکتار از جنگل‌های بلوط از بین رفته است و تنها حدود پنج میلیون هکتار باقی مانده است. هر نهال بلوط نیاز به سرمایه‌گذاری قابل توجهی برای کاشت و نگهداری دارد، در حالی که هزینه حفظ جنگل‌های بلوط موجود بسیار کمتر است. از ابتدای قرن بیستم تاکنون 43 درصد از جنگل‌های ایران از بین رفته است.

میانگین بارش در ایران یک‌سوم میانگین جهانی است؛ اما بحران تنها به اینجا محدود نمی‌شود؛ زیرا همان گزارش‌ها نشان می‌دهند که تبخیر آب در ایران سه‌برابر میانگین جهانی است و این زنگ خطری است برای امنیت ملی ایران.

در حالی که ایران یکی از آسیب‌پذیرترین کشور‌های خاورمیانه در برابر تغییرات اقلیمی است، مدیریت ناپایدار منابع کم آبی بر کمبود‌ها افزوده است. کارشناسان آب می‌گویند آب‌های زیرزمینی و تالاب‌های ایران به‌طور جبران‌ناپذیری کاهش می‌یابد. به دلیل تغییرات اقلیمی، ایران دمای بیشتر و دوره‌های خشک طولانی‌تر و همچنین خطر بیشتر سیلاب‌های مخرب را تجربه خواهد کرد.

پدیده طبیعی ال‌نینو تضعیف شده و به‌نظر می‌رسد به سمت حالت خنثای خود می‌رود. با این همه هنوز نمی‌توانیم با قطعیت این را پیش‌بینی کنیم؛ چرا که ممکن است پس از دوره خنثی دوباره تقویت شود. اگر این دوره ال‌نینو تمام شود، می‌توانیم انتظار داشته باشیم که در ایران، بارش‌ها طی سال‌های آتی رنگ و بوی بهتری بگیرد.

«نیمی از سال آبی را گذراندیم. در این مدت باید 50 درصد آب کشور با بارش‌ها تأمین می‌شد، اما 26 درصد آن تآمین شده است. 24 درصد کمبود وجود دارد. در برخی استان‌ها مانند اصفهان، خراسان رضوی، سمنان سیستان و بلوچستان و فارس کمتر از این میزان هم شده است. با توجه به باقی‌مانده سال آبی، احتمال جبران کم‌بارشی بسیار کم است.»

بر اساس شاخص استاندارد شده بارش-تبخیر و تعرق در سال آبی ۱۴۰۰-۱۴۰۱، بیش از ۶۱ درصد از مساحت کشور تحت تأثیر خشک‌سالی‌های شدید و بسیار شدید بوده و فقط ۱۹ درصد از مساحت آن ترسالی شدید و بسیار شدید داشته است.

سد‌های ایران هم اکنون ۲۰ میلیارد متر مکعب آب در خود ذخیره کردند. این شاخص در ۵ سال گذشته به طور متوسط ۲۲ میلیارد متر مکعب بود. حجم کلی ذخایر سد‌های سامانه شرق تهران شامل لتیان، لار و ماملو نیز هم اکنون ۵۶ میلیون متر مکعب اعلام شده که بر این اساس حجم کلی سد‌های سامانه شرق در حال حاضر در مقایسه با سال گذشته ۲۲ میلیون متر مکعب کاهش را نشان می‌دهد.

اگر روند افزایش مصرف به همین صورت ادامه یابد، در سال ۱۴۱۲ به ۹۶.۷ میلیارد مترمکعب می‌رسد و میزان آب تجدیدپذیر تقریبا در همان سال با مصارف برابر می‌شود و در اینجا به ورشکستگی آبی خواهیم رسید.

استان‌های خراسان رضوی، تهران، البرز، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و سیستان و بلوچستان به ترتیب 57، 56، 55، 54، 52 و 50 درصد نسبت به دوره مشابه کاهش بارندگی داشتند.